Wetenschap­pelijk onderzoek Adapter: beter zicht op somberheid bij patiënten in de huisartsenpraktijk

Wat is Adapter?

Somberheid en depressie komen vaak voor en kunnen een grote invloed hebben op het dagelijks leven van patiënten en hun omgeving. Huisartsen en POH-GGZ spelen een belangrijke rol bij de behandeling. Om de behandeling zo goed mogelijk te laten aansluiten bij de patiënt, kan het helpen om regelmatig te kijken hoe klachten zich ontwikkelen en hoe het met iemand gaat.

Daarom onderzoekt Adapter of het regelmatig in kaart brengen van klachten tijdens de behandeling kan bijdragen aan een beter herstel van somberheid of depressie. We onderzoeken of deze aanpak, als aanvulling op de gebruikelijke behandeling in de huisartsenpraktijk, patiënten en hun behandelaars kan helpen om beter inzicht te krijgen in het verloop van klachten en het herstel.

Deelnemers worden door loting ingedeeld in één van twee onderzoeksgroepen. Beide groepen krijgen naast de gebruikelijke behandeling toegang tot een app met informatie over somberheid, depressie en herstel. Ook kan er aandacht zijn voor persoonlijke behandeldoelen. De precieze verschillen tussen de twee onderzoeksgroepen worden tijdens het onderzoek niet bekendgemaakt.

In het onderzoek besteden we ook aandacht aan angstklachten, omdat deze regelmatig samengaan met somberheid en depressie. Omdat herstel voor iedereen anders verloopt, kijken we daarnaast naar de kwaliteit van leven.

Door de resultaten van de twee onderzoeksgroepen met elkaar te vergelijken, onderzoeken we of het regelmatig in kaart brengen van klachten daadwerkelijk bijdraagt aan beter herstel. De resultaten kunnen helpen om te bepalen of en hoe deze aanpak in de huisartsenpraktijk kan worden toegepast.

Het onderzoek

In dit onderzoek kijken we hoe mensen met somberheid of depressie het beste kunnen worden geholpen tijdens hun behandeling. We vergelijken verschillende manieren van ondersteuning, als aanvulling op de gebruikelijke behandeling, om te onderzoeken wat het beste helpt bij herstel.

Somberheid en depressie komen vaak voor en kunnen veel invloed hebben op het dagelijks leven. Met het Adapter-onderzoek onderzoeken we hoe digitale ondersteuning kan bijdragen aan het herstel van mensen met somberheid of depressie.

Deelnemers krijgen toegang tot de Adapter-app en worden door loting verdeeld over verschillende onderzoeksgroepen. De app wordt als aanvulling op de gebruikelijke behandeling ingezet. Om de resultaten van het onderzoek zo betrouwbaar mogelijk te maken, worden deelnemers niet geïnformeerd over de precieze verschillen tussen de onderzoeksgroepen.

Bij de ontwikkeling van de app zijn huisartsen, POH-GGZ, ervaringsdeskundigen, psychiaters en psychologen betrokken. We hebben de app eerst getest in een kleinere studie (pilotstudie). Tijdens deze pilot verzamelden we feedback van gebruikers om de definitieve versie van de app te maken. Deze versie wordt getest in het hoofdonderzoek bij 222 patiënten in huisartsenpraktijken door heel het land. Het onderzoek start eind 2025 en loopt tot eind 2028.

Pilotstudie voorafgaand aan het hoofdonderzoek

Van november 2025 tot de zomer van 2026 hebben we een pilotstudie uitgevoerd. In deze studie onderzochten we de haalbaarheid en gebruiksvriendelijkheid van de app. Patiënten en hun zorgverleners hebben feedback gegeven over het gebruik van de app. Deze feedback is gebruikt om de app verder te verbeteren en voor te bereiden op het hoofdonderzoek.

Hoofdonderzoek (cluster RCT)

Het hoofdonderzoek is een zogenaamde cluster-gerandomiseerde trial. Dit betekent dat deelnemende huisartspraktijken door loting worden ingedeeld in één van twee onderzoeksgroepen. Deelnemers krijgen naast de gebruikelijke behandeling toegang tot een smartphone-app. De app biedt ondersteuning bij het herstel van somberheid en depressie.

Om de resultaten van het onderzoek zo betrouwbaar mogelijk te maken, worden deelnemers niet geïnformeerd over de precieze verschillen tussen de onderzoeksgroepen. Tijdens het onderzoek worden op verschillende momenten vragenlijsten afgenomen om het verloop van klachten en herstel te onderzoeken.

In december 2026 begint het hoofdonderzoek en het duurt ongeveer 20 maanden. We volgen ongeveer 222 patiënten gedurende minimaal 6 maanden. In 2030 worden de resultaten van het onderzoek verwacht.

Over het meten van somberheidsklachten

Somberheid en depressie komen vaak voor en kunnen een grote invloed hebben op het dagelijks leven van patiënten en hun omgeving. Daarom is het belangrijk om te onderzoeken hoe mensen met deze klachten zo goed mogelijk kunnen worden geholpen.

Bij verschillende aandoeningen worden metingen gebruikt om te kijken hoe het met iemand gaat en hoe het herstel verloopt. Ook bij depressieve klachten kunnen vragenlijsten worden gebruikt. Het is alleen nog niet duidelijk op welke manier huisartsenpraktijken dit kunnen inzetten om het beste te helpen bij herstel.

Daarom onderzoekt het Adapter-onderzoek verschillende vormen van digitale ondersteuning naast de gebruikelijke behandeling. We kijken onder andere naar het verloop van klachten en herstel en naar de ervaringen van patiënten en zorgverleners.

De resultaten van het onderzoek kunnen helpen om beter te bepalen welke ondersteuning bij de behandeling van somberheid en depressie in de huisartsenpraktijk het meest effectief is. Op basis hiervan kunnen in de toekomst adviezen worden gegeven aan huisartsen en praktijkondersteuners.

Over het onderzoeksteam en onze partners

Het Adapter-onderzoek wordt opgezet door de afdeling huisartsgeneeskunde, onderdeel van de afdeling eerstelijnsgeneeskunde van het Radboudumc. We werken voor dit onderzoek nauw samen met andere organisaties.

Bij de uitvoering van het onderzoek zijn verder betrokken:

• Amsterdam UMC
• UMC Groningen
• Radboudumc, afdeling Psychiatrie
• Pro Persona GGZ
• Nivel
• Patiëntenorganisatie Ixta Noa
• Depressievereniging
• Interactive Studios

Dit onderzoek wordt gefinancierd door ZonMw.